De kleur van Europa

Bij de redactie van De Rotarian was er sprake van om een aflevering geheel te wijden aan

‘Worldunderstanding’ = ‘wereldwijd begrip’.

Als we daaraan denken mogen we vaststellen, dat er nogal wat verschillen bestaan tussen de mentaliteit en het uitzicht van de verschillende werelddelen, om nog maar te zwijgen over de verschillen tussen het platteland en de hoofdsteden binnen die werelddelen. Al die verschillen catalogiseren vraagt veel werk, daarom is het verstandig te beginnen bij ons eigen werelddeel, Europa.

naar boven

Als opening stelde ik:

“Europa is een werelddeel waarin we vertrouwd zijn met naar keuze een combinatie van Griekse zuilen, Romaanse bogen, Gotische spitsen, Middeleeuwse bakstenen torens en kastelen, Renaissance gevels, Barok kerken en paleizen, Klassieke gebouwen, staalconstructies in fabriekshallen, stations, bruggen en Eiffeltorens, Jugendstil versieringen en een schat aan moderne mogelijkheden, met daartussen windmolens, strodaken, heel veel dakpannen en zeilschepen. En dan nog hier en daar een synagoge, wat uientorens en minaretten. Maar het mooist van dit alles is toch de harmonie tussen al deze stijlen, omdat men bij het neerzetten van een nieuw gebouw, rekening hield met wat er al stond. Als je van jongs af aan bent opgegroeid te midden van deze harmonie, ben je daarmee doordrenkt. Je hoeft niet de namen van alle stijlen te kunnen noemen, maar je hebt ze steeds weer gezien, het zijn herkenningspunten.”

Bij de levendige bespreking van dit thema, schoten de gedachten alle kanten op en hadden de aanwezigen schitterende voorbeelden van alle mogelijkheden waarbij mijn exposé nu eens wel, maar dan weer niet klopte.

In de eerste plaats moet je stellen dat er altijd al veel branden waren, en oorlogen met de bijbehorende vernietiging, de aanbouw van een metro of invloeden van modernisten die pleitten voor afbraak van het oude en constructie van veel nieuws. Denk aan de boulevards van Haussmann in Parijs en soortgelijke vernieuwingen in andere steden, om nog te zwijgen over Vijzelgracht en Vijzelstraat in Amsterdam.

En dan is er de vraag, bijvoorbeeld na een oorlog, of we de vernielde steden zoveel mogelijk willen restaureren (denk aan Arras na de eerste wereldoorlog en het oude stadshart van Warschau na WO II) of groots en nieuw opbouwen (denk aan Moskou of misschien Rotterdam). Het spreekt vanzelf, dat er in de buitenwijken altijd via eigentijdse opvattingen gebouwd zal worden.

Als we dit alles in ogenschouw nemen, mag je het zelfs een wonder noemen hoeveel historische, harmonische stadsstructuren (met aanpassing van nieuwe stijlen in oude wijken) er in de landen van Europa nog te vinden zijn, als herkenningspunten van Europeanen onderling.

naar boven

Slotvraag

Heeft Europa een eigen gezicht en heeft dit gezicht een toekomst?

We weten dat er altijd weer vernieuwers zijn maar ook steeds nog mensen met een historisch bewustzijn. Zij zullen elkaar continu blijven bestrijden, maar gezien wat er nu nog staat en wat ik hierboven een wonder noemde, mogen we enige hoop koesteren.

Een interessante vraag blijft, of er een relatie bestaat tussen mentaliteit en uitzicht?

Eenvoudig voorbeeld: Als er veel troep op straat ligt, gooi je daar gemakkelijk iets bij. Als een stad een harmonische opbouw kent, heeft dit een duidelijke invloed op haar bewoners.

Conrad van de Weetering