Het belang van ontmoeting

Halleh Ghorashi

We zijn vaak geneigd te denken dat reizen of het lezen van vertaalde romans onze kennis van de wereld vergroot en ons ervaringrijker maakt. Het is ook niet voor niets dat de Duitse filosoof Georg Gadamer elke vertaling van een boek een nieuwe schepping noemt. Een creatie waar het niet alleen om het vertalen van woorden gaat, maar ook om het verbinden van werelden. Juist in deze tekstuele ontmoeting van culturen wordt volgens Gadamer een nieuwe creatie geboren waarin horizonversmelting (Verschmelzung) plaatsvindt.

En deze versmelting, als gevolg van vertaling, verrijkt ons met iets nieuws waardoor onze horizon verbreed wordt. Maar de vraag is echter: Hoe is het mogelijk dat velen van ons die zoveel waarde hechten aan vertaalde romans uit andere culturen, zo bang zijn voor de mensen uit die andere culturen? Is de tekstuele ontmoeting minder bedreigend dan de menselijke ontmoeting? Misschien wel. Maar het kan ook zijn dat een boek geen onmiddellijke reactie van ons verwacht. Het boek geeft je, relatief gezien, ruimte en tijd zodat het doorwerkt. Niemand staat te wachten op een reactie. Bij het boek kun je je een vrijblijvende verwondering en betrokkenheid veroorloven. Maar een mens staat voor je, vraagt je iets, doet een appèl op jou en verwacht een reactie. Een menselijk ontmoeten geeft ons geen ruimte en tijd voor vrijblijvende verwondering. Je moet op je hoede zijn; je kunt fouten maken en dat maakt ons kwetsbaar. Is het daarom dat we zo bang zijn om naar de ander toe te treden of door de ander aangesproken te worden? Zijn we bang voor onszelf of voor de ander?

Mijn interculturele ontmoeting in Nederland maakte me onzeker en kwetsbaar, maar mijn leven werd met de dag rijker. Door de ontmoeting met de Nederlandse cultuur werd ik steeds bewuster van mijn culturele achtergrond en de wijze van handelen die zo bepaald was door mijn ervaring binnen de Iraanse cultuur. Veel Nederlanders die ik in de eerste jaren van mijn verblijf in Nederland ontmoette vormden een spiegel voor me om mijzelf beter te leren kennen en om mij meer te verdiepen in de cultuur die ik de mijne noemde en de achtergrond die ik als vanzelfsprekend nam. Deze Nederlandse spiegel deed een appèl op mij om mijn beperkte horizon uit te breiden en daagde me uit om een nieuwe wereld toe te laten. Door de ontmoeting met de Nederlanders en de Nederlandse context heb ik geleerd te twijfelen en dan te relativeren van wat ik dacht dat ik zeker wist. Hierdoor voelde ik me steeds rijker. Deze rijkdom begon met het durven twijfelen.

Twijfel stimuleert om verder te leren en helpt ons, ons te bevrijden van wat we te gauw als vanzelfsprekend nemen. Wat ook de macht van de vanzelfsprekendheid heet, biedt zekerheid maar beperkt je horizon. Vaak word je verlamd omdat je handelt op een wijze die gewoon lijkt, maar waarvoor je nooit naar een verklaring hoeft te zoeken. Wie creatief en nieuwsgierig is, is bang voor vanzelfsprekendheid, omdat dit je ervan weerhoudt nieuwe kennis op te doen. Als dingen vanzelfsprekend zijn, denk je dat je voldoende weet. Je gaat niet op zoek.

Lees meer in De Rotarian van september.