Navigatie overslaan en naar de inhoud
“Oost West Thuis Best?”
Het effect van intergroup contact op outgroup stereotypen
Afstudeeronderzoek van Lykke Labordus
Begeleiding:
Dr. H. M. Linssen
Cultuurvergelijkende Studies
Prof.dr. J.D. Ingleby
Interculturele psychologie
Universiteit van Utrecht
Faculteit der Sociale Wetenschappen.
15 oktober 2002
Conclusions
The results of this study show that contact between social groups induce a significant change in stereotypes and sentiments. This change is not limited to to the directly exposed “outgroup” but also to unknown “outgroups”.
Participants in the Rotary exchange program are less stereotype prone than their peers. They are also less patriotic, they are more positive in their judgement of “outgroup-members” and are less influenced by cultural differences.
These merits of the Exchange Program may help to realize one of the goals of Rotary International: to increase world understanding and peace.
“Oost West Thuis Best?”
Het effect van intergroup contact op outgroup stereotypen
Lykke Labordus
Voor mamma
Het kostte meer tijd
Dan jij nog had
Toch gelukt
Met jou er zo toch een beetje bij.
Dankwoord
Deze scriptie en dit onderzoek zouden onmogelijk tot stand zijn gekomen zonder de steun van een aantal mensen die ik hierbij bijzonder hartelijk wil bedanken.
Allereerst ben ik mijn ouders dankbaar voor alles. Zij hebben mij de mogelijkheid gegeven te studeren alsook de liefde en het vertrouwen in mezelf om het te volbrengen.
Stan Tempelaars -voormalig voorzitter van de Multidistrict Jeugduitwisselings Commissie (MDJC) - is de man die het onderzoek mogelijk heeft gemaakt. Zijn vriendelijke steun, vertrouwen alsmede zijn suggesties heb ik als zeer waardevol ervaren.
Ook alle respondenten die aan het onderzoek deel hebben genomen wil ik bedanken voor hun medewerking. Zonder hen zou er überhaupt geen onderzoek zijn geweest.
Edwin Poppe heeft me begeleidt in de eerste fase van dit project waarin we de fundering hebben gelegd voor de uitvoering van zowel het literatuur onderzoek als het empirische onderzoek. Zijn adviezen, structurering van de vele initiële ideeën en vakkennis zijn onmisbaar gebleken voor de voltooiing.
Voor zijn leerzame begeleiding, enthousiasme, suggesties en urenlang overleg ben ik Hub Linssen dankbaar. Ook naar David Ingleby, als coördinator van mijn specialisatie- interculturele psychologie- spreek ik graag hier mijn waardering uit voor zijn overtuiging en inzet voor de ontwikkeling en het voortbestaan hiervan, alsmede voor het optreden als mijn tweede begeleider.
Op het kantoor van de Stichting Rotary Administratie Nederland (RAN) werd ik immer vriendelijk onthaald wanneer ik een plekje nodig had om te werken, printen, nieten en de mailingen te verzorgen. De vele uren die ik bij jullie door mocht brengen herinner ik mij als zeer plezierig.
De Rotarians -die ik op verschillende Rotarybijeenkomsten ben tegengekomen – wil ik bedanken voor hun motiverende belangstelling voor dit onderzoek.
Als laatste, maar zeker niet als minste, wil ik benadrukken dat ik het niet had kunnen doen zonder de steun van Jasper en mijn vrienden die op bepaalde momenten meer vertrouwen in me hadden dan ik zelf.
Utrecht, oktober 2002
Lykke Labordus
Inhoudsopgave
Wat zijn stereotypen volgens wie? 3
1.2. Introductie in de sociale wetenschappen 4
2. Wetenschappelijke benaderingen van stereotypen 5
2.1. De sociaal-culturele benadering van stereotypen 5
2.1.1.1.1. Realistische conflict-theorie 5
2.1.1.1.2. Sociale identiteit theorie 6
2.1.2.1. Sociale leer-theorieën 6
2.1.2.2. Sociaal structurele-theorie 7
2.2. De psychodynamische benadering 8
2.2.2. Psycho-sociale visie; autoritaire persoonlijkheid 8
2.2.3. Frustration-aggression-displacement theory 9
2.3. Sociaal cognitieve benaderingen 10
2.3.2.1. Theory of relative accentuation 11
2.3.3. Illusoire correlatie 11
2.3.4. Sociale identiteit theorie 12
2.3.4.1. Sociale categorisatie 12
2.3.4.3. Sociale vergelijking 13
2.3.4.4. Self-categorisation-theory 14
3. Bepaling van inhoud en behoud van stereotypen 15
3.1. Inhoud overdracht en betekenis 15
3.2. Meten van inhoud stereotype 15
3.3. Determinanten van de inhoud 16
4. Kern van waarheid (Kernel of truth) 18
5. Recente ideeën over het ontstaan van stereotypen 19
Rigiditeit versus flexibiliteit van stereotypen 20
2. Rigiditeit van stereotypen 20
2.1. Vermijden van stereotype inconsistente informatie 21
2.1.1. Onvermijdelijkheid van stereotype inconsistente 21
Cognitieve evasion strategieën 22
2.1.1.2. Causale attributie 22
2.1.1.3. Self-fulfilling prophecy’s 22
2.1.1.4. Cognitief vermogen als passief proces tot behoud van stereotypen 23
3. Flexibiliteit van stereotypen 24
3.1.1. De strekking van de inhoud 24
3.1.2. De intensiteit van het stereotype 24
3.1.3. Observeerbaarheid van stereotype trekken 24
3.1.4. Aantal nodige gedragsobservaties 25
Aantal mogelijke gedragingen en contexten waarin een trek weerspiegeld kan worden. 25
3.2. Globaal veranderingsproces; waardoor kunnen stereotypen veranderen 26
3.2.1. Stereotype inconsistente informatie bronnen 26
3.2.1.1. Geïnstitutionaliseerde bronnen 26
3.2.1.3. Aantal en verdeling informatiebronnen 26
3.2.2. Kanaal en ontvanger van de stereotype inconsistente informatie 27
3.2.2.2.1. Cognitieve complexiteit 29
3.3. Hoe kunnen we het stereotype veranderen 31
3.3.1. Veranderingsprocessen 31
3.4.1.1. Kwantitatieve aspecten 32
3.4.1.5. Kenmerken van de contactpersonen 33
3.4.1.6. Bestaansreden van het contact 34
3.4.2. Welke elementen van stereotypen veranderen? 34
3.4.3. Karakter van het contact; Interpersoonlijk of intergroup contact en generalisatie. 35
3.4.3.1. Interpersoonlijk contact 35
3.4.3.2. Intergroup contact 36
3.4.3.4. Common Ingroup Identity 38
3.4.3.5. Cross categorisation 38
1.1. Verandering van stereotypen 41
4.2. Mogelijke verklaringen voor weerleggingen van hypothesen. 58
4.2.1. Algemene contact hypothese 58
4.2.2. Status en intimiteit 58
4.2.4. Sentimenten en stereotypen 60
4.2.5. Tekortkomingen en aanbevelingen vervolgonderzoek 61
De Rotary Jeugd Commissies organiseren jaarlijks uitwisselingen tussen jongeren over vele landen in vele continenten. Aangenomen wordt dat dergelijke uitwisselingen bijdragen tot de persoonlijke ontwikkeling van deze jongeren. Onzeker is echter welke specifieke invloed deze uitwisselingen op de jongeren heeft en of deze bijdraagt tot en aansluit op doelstellingen van de Rotary. Een belangrijke doelstelling van de Rotary is bevordering van begrip en vrede tussen sociale groepen.
Dit onderzoek is uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in deze invloeden en deze te specificeren.
Gekozen is om stereotypen en hun mogelijke verandering door intergroup contact te onderzoeken. Uit sociaal psychologische theorieën is gebleken dat stereotypen een grote invloed uitoefenen op sociale perceptie en attitude vorming ten opzichte van sociale groepen. Daar deze invloeden over het algemeen een negatieve invloed uitoefenen op wederzijds begrip is het wenselijk deze te modereren hetgeen een genuanceerdere sociale beoordeling mogelijk maakt. Ten einde een helder beeld te kunnen vormen over de mogelijke verandering van stereotypen is allereerst theoretisch onderzoek uitgevoerd naar het begrip “stereotypen” en hun plaats binnen de sociale psychologie.
Na het theoretische onderzoek volgt een verslag van het empirische onderzoek dat uitgevoerd is onder de jongeren die aan het Rotary Jeugduitwisseling programma hebben deelgenomen. De resultaten van het onderzoek wijzen, onder andere, uit dat intergroup contact, zoals bewerkstelligd door de jeugduitwisselingen, invloed uitoefent op stereotypen en deze modereren.