© 2021 Rotary in Nederland.
Alle rechten voorbehouden.

Opgroeien in een viruspandemie: bespiegelingen van een kinderarts

In een crisis als deze is het vaak niet genoeg dat we alleen maar ons best doen, soms moeten we doen wat nodig is” (Winston Churchill)

De impact van de COVID-19-pandemie op onze samenleving is enorm en wordt geleidelijk steeds duidelijker. Niet alleen de virusinfectie zelf, maar ook de maatregelen die overheden noodgedwongen moeten nemen hebben negatieve, maar vaak niet direct zichtbare effecten op de samenleving. De hoop op een goede afloop houdt ons op de been; het vaccineren is begonnen. Sommigen voorspellen dat dit het begin van het einde van de crisis betekent. Pessimisten hebben het over het einde van het begin.

In de eerste coronagolf in maart afgelopen jaar was er een zekere opluchting voelbaar onder mijn beroepsgenoten, toen bleek dat kinderen minder vatbaar zijn voor het virus en in verreweg de meeste gevallen slechts milde ziekteverschijnselen krijgen. COVID-19-gerelateerde ziekenhuisopnames van kinderen komen slechts sporadisch voor en opnames op de intensive care- of zelfs overlijden door het coronavirus zijn zeer zeldzaam. 

Weinig ernstige gevallen

Afgelopen zomer werden we nog even opgeschrikt door een bijzondere complicatie bij kinderen als gevolg van de ziekte. Vanuit het buitenland werd een aantal kinderen gerapporteerd die met een ontstekingsachtig beeld en in shock werden opgenomen op een kinder-IC. Het bleek te gaan om een aandoening die erg lijkt op de ziekte van Kawasaki. Dat is een bijzondere ontstekingsreactie van het immuunsysteem op een eerdere, vaak mild verlopen COVID-19-infectie. Hoewel natuurlijk ernstig, blijkt ook deze aandoening erg zeldzaam – slechts een paar gevallen in Nederland. Als kinderlongarts was ik zelf nogal beducht voor de problemen die het virus zou kunnen veroorzaken bij mijn patiënten met longaandoeningen. Inmiddels is gebleken dat ook onder kinderen met onderliggende ziekten, zoals bijvoorbeeld astma, corona nauwelijks een rol van betekenis speelt. 

Nevenschade

Na de eerdere geruststelling ontstonden er toch ook toenemende zorgen. Bij de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) kwamen afgelopen jaar ruim 50 meldingen binnen van ernstige collateral damage als direct gevolg van de crisis. Ziekenhuizen zegden veel afspraken af, huisartsen deden een groot deel van de zorg telefonisch en verloskundigen deden zo weinig mogelijk fysieke kraamvisites. Maar ook patiënten zelf bleven weg van de dokter, omdat zij dachten dat deze te druk was met coronazorg of omdat je in het ziekenhuis het virus zou kunnen oplopen. Sommige casussen waren ernstig, zoals een zeer laat gestelde diagnose appendicitis, een opname op IC vanwege een gemiste diagnose suikerziekte, een bijna gemiste diagnose acute leukemie en een IC-opname van een pasgeborene met een te laat gestelde diagnose van een ernstige hartafwijking. Het laatste geval deed zich voor op mijn eigen afdeling. 

Daling infectieziekten 

Afgelopen zomer sloeg de NVK alarm en riep huisartsen en verloskundigen op kinderen vooral wel laagdrempelig te blijven zien. De communicatie van ziekenhuizen naar hun patiënten verbeterde, zodat ouders zich realiseerden dat ze gerust een afspraak konden maken bij klachten. Gelukkig zagen we het aantal verwijzingen naar onze polikliniek weer normaliseren. Tijdens de lockdown ontstond vooral door het sluiten van de kinderdagverblijven, het bijzondere fenomeen van een zeer sterke daling van acute infectieziekten. Ernstige aandoeningen zoals hersenvliesontsteking, bloedvergiftiging, en ernstige benauwdheid door het RS-virus bij zuigelingen kwamen bijna niet meer voor. Zowel tijdens de 1e als tijdens de 2e lockdown was er een enorme rust op de kinderafdeling. Waar onder normale omstandigheden de maanden december en januari topdrukte betekenen op onze afdeling, konden we dit jaar met een gerust hart personeel uitlenen aan Covid cohort afdelingen. Dit fenomeen deed zich in het hele land voor en ik hoor dezelfde ervaringen van collega’s elders in Europa.

Impact op gezinnen

Wat van lieverlee duidelijk werd, is de grote impact van de crisis op gezinnen. Thuiswerken, zorgen over het voortbestaan van je baan en het moeten begeleiden van je kinderen bij thuisonderwijs veroorzaken stress bij ouders. Er zijn sterke aanwijzingen dat er een toename is van emotionele problematiek bij kinderen en jongeren. Er lijkt een toename te zijn van mishandeling van kinderen in kwetsbare gezinnen. We zien meer somberheid en angstklachten, vooral bij tieners. Het wegvallen van de alledaagse structuur en het verlies van controle en perspectief bij jongeren lijken de belangrijkste oorzaken. Een pregnant voorbeeld is een stijging van het aantal jongeren met een eetstoornis in onze regio. Om je als puber sociaal te kunnen ontwikkelen is fysiek contact met anderen enorm belangrijk. Juist in die levensfase waarin de identiteit zich vormt, is het langdurig wegvallen van sociale contacten een grote bedreiging. Ik hoor van veel ouders dat jongeren zich opsluiten in hun kamer en alleen nog maar opgaan in social media via hun telefoon. Dat is een ongezonde ontwikkeling, die vermoedelijk nog lang na gaat ijlen.

Minder beweging

Zelf zie ik in de spreekkamer de gevolgen van minder bewegen en het stilleggen van de sportcompetities. Overgewicht is één van de grote bedreigingen voor onze collectieve gezondheid de komende decennia. Deze crisis draagt daar bepaald niet positief aan bij. Het speelkwartier en de zwemles zijn zeer belangrijke beweegmomenten op een dag; het wegvallen daarvan heeft gevolgen. Ik bespreek daarom vaak met ouders dat zij dagelijks met hun kinderen naar buiten moeten. Kleuters moeten tenminste anderhalf uur per dag buiten spelen. Gelukkig zorgde de recente sneeuw- en ijspret ervoor dat veel gezinnen weer naar buiten gingen. 

Leerachterstanden

De leerachterstanden die ontstaan bij basisschoolkinderen, met name bij toch al kwetsbare kinderen met bijvoorbeeld een migratieachtergrond, is een zeer zorgelijke ontwikkeling. Achterstand in lezen en taal kun je niet 1,2,3 weer inlopen. De consequenties hiervan kunnen nog jaren merkbaar zijn. En dan hebben we het nog niet eens over de gevolgen op de sociale ontwikkeling van kinderen. Niet voor niets was de NVK bepaald geen voorstander van het sluiten van de basisscholen. De angst voor de zogenaamde Engelse variant deed de oproep om de scholen toch vooral open te houden verstommen. De maatregelen zijn uit te leggen en sommigen zullen ze zien als onvermijdelijk. 

Sociaal deltaplan

In een crisis als deze is het vaak niet genoeg dat we alleen maar ons best doen, soms moeten we doen wat nodig is. Het begrip proportionaliteit duikt gelukkig ook op in de discussies. Hoewel het virus voor onze kinderen geen directe medische gevolgen heeft, worden de secundaire, negatieve effecten van deze crisis op hun welbevinden en ontwikkeling steeds meer zichtbaar. De NVK pleit voor een ‘sociaal deltaplan’. Niet alleen de KLM en de horeca moeten gesteund worden, ook onze kinderen. Hoe een dergelijk plan eruit zou moeten zien is nu onderwerp van gesprek. Alleen als we met elkaar de discussie blijven voeren over deze thema’s en blijven zoeken naar oplossingen komen onze kinderen hier goed doorheen, gekrast en gedeukt, dat wel. 

Walter Balemans is Rotarian en inkomend voorzitter bij RC Utrecht West. In het dagelijks leven is hij vader en echtgenoot in een gezin met 6 kinderen en bovendien kinderarts voor longziekten in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein en Utrecht.