zes-stappenplan-bij-morele-dilemmas.docx

Morele dilemma’s: Zes stappenplan

Ontwikkeld door Prof. H.van Luijk, Nijenrode Business Universiteit, Bedrijfsethiek.

Het overwegen van morele dilemma’s op basis van het 6-stappenplan vindt bij voorkeur plaats in een discussie in een kleine groep ( workshop), juist doordat behandeling in een groep de kans op degelijk rendement het grootst is. Immers het bespreken in een groep dwingt tot formuleringen en communicatie, terwijl de inbreng divers ( vanuit verschillende beroepen) is. Wel is vereist dat iedereen zich vrij voelt en ook de vrijheid krijgt om zich uit te laten. Vertrouwelijkheid en wederzijds respect voor elkaars standpunten zijn vereisten.

NB. Dit zes stappenplan wordt uitgebreid behandeld in de workshop Toets je Intuïtie, omgaan met morele dilemma’s.

De zes stappen, die genomen moeten worden, zijn:

Stap 1: Wat is het morele kernprobleem?
Welke beslissing moet ik nemen? Wat is exact het probleem? Wat is de kern?

Stap 2: Wie zijn de betrokkenen?
Inventarisatie van alle partijen, individuen en instanties, van wie belangen bij de te nemen beslissing op het spel staan.

Stap 3: Wie is/zijn aanspreekbaar? Wie moet de beslissing nemen? Wat zijn de regels?
Zijn er kaders die behulpzaam kunnen zijn bij de beslissing, bijvoorbeeld beroepsregels, bedrijfscodes, richtlijnen? Zo ja, geven die een basis naar tevredenheid voor de beslissing of is er reden om van die regels af te wijken?

Stap 4: Welke argumenten zijn er voor en welke argumenten zijn er tegen het bij stap 1 geformuleerd al dan niet te nemen besluit?
De beargumenteerde pro’s en contra's worden naast elkaar gezet. Beginsel ethische en gevolgen ethische overwegingen.

Stap 5: Wat is de conclusie?
Welke besluit neem je?

Stap 6: Doe ik het ook? Hoe voel ik me nu?

N.B.: na stap 3 mogelijk een stap inlassen met als vraag: heb ik nog meer informatie nodig?

Voorbeeld van toepassing van zesstappenplan.

Casus

Een medewerker van de belastingdienst woont al geruime tijd in een straat met 4 en 6 woningen onder één kap. Hij en zijn vrouw hebben het er erg naar hun zin, buren zijn vrienden geworden en ook hebben de kinderen plezierige contacten.

Inmiddels zijn de huizen van het blok waarin de betreffende medewerker van de belastingdienst woont, aan een buitenbeurt toe. Het is voordeliger het schilderwerk in één keer voor het hele blok te laten uitvoeren. Aldus wordt ook besloten.

Eén van de buren kent een firma die een wel erg voordelige offerte uitbrengt. Het kan niet anders of er wordt geen BTW in rekening gebracht. De buren zijn van plan om op de offerte in te gaan.

Wat moet deze belastingmedewerker doen?

Stap 1: Wat is het morele kernprobleem?

· Moet de medewerker bij een sterk vermoeden van zwartwerk zich onthouden van het meedoen met antifiscale praktijken?

·	Moet de medewerker zijn vermoeden melden bij zijn dienst?

·	Mogen buurtbewoners de medewerking claimen?

·	Handelt de schilder immoreel?

·	Hieruit moet gekozen worden voor één moreel probleem.

·	Stel i.c. dat antwoord moet worden gegeven op de eerste vraag. Wel of niet meedoen?

Stap 2: Wie zijn de betrokkenen?

De medewerker zelf, zijn gezinsleden, de buren, de belastingdienst, de samenleving, de schilder die de offerte heeft uitgebracht, etc..

Stap 3: Wie is/zijn aanspreekbaar? Wie moet de beslissing nemen? Wat zijn de regels?

De belastingmedewerker zal zelf moeten beslissen; er zijn geen kaders.

Stap 4: Welke argumenten zijn er voor en welke argumenten zijn er tegen?

Hierbij onderscheid te maken tussen beginselethiek en gevolgenethiek.

Pro niet meedoen:

·	de wet (beginsel)

·	burgerplicht (beginsel)

·	risico van chantage vermijden

·	imagoschade belastingdienst vermijden

Contra niet meedoen:

·	relatieverstoring binnen gezin en buurt

·	beetje ongehoorzaamheid mag toch wel (beginsel)

Stap 5: Wat is de conclusie?

Alle argumenten pro en contra overzien. Is er een bepaald beeld?

Stap 6: Doe ik het ook? Hoe voel ik me nu?

Als er geen discrepantie is tussen het eerste intuïtieve oordeel en de conclusie, zal er sprake zijn van tevredenheid.

Indien echter door het doorlopen van de stappen de ogen zijn geopend richting een andere conclusie, dan moet het standpunt zijn dat je geneigd was om een onjuiste beslissing te nemen. Dat pleit dan voor een steeds toe te passen zorgvuldigheid. Dit 6-stappenplan is daarvoor een degelijk handvest.